HOME
Krzysztof Bielawski

Epistolariusz biblioteczny – listy do Hajduka (VIII)

 

początek listopada 2026

Drogi Jacku,

zanim napiszę tym razem (ciągle za Focjuszem), że cokolwiek przeczytałem – w co masz pełne prawo szczerze wątpić – poinformuję samego siebie, że jestem gotów na otrzymanie nieotwartej przesyłki ze „zwrotem do nadawcy”. Przyjaźni nie należy lekkomyślnie narażać na szwank, a cierpliwości przyjaciela wystawiać na próbę zbyt ciężką. Swoim długim milczeniem dopuściłem się i jednego, i drugiego. Wiem, że wiele rozumiesz i zacznę od tego, że przeczytałem Twój wiersz napisany w drodze do Canterbury („Czas Literatury” 3/2026, 49), który mnie wzruszył i zadziwił. Z powodu osobliwego zaiste konfliktu interesów nie będę o nim pisał, zwłaszcza że rzucam go sam sobie jako koło ratunkowe od Ciebie i oparcie niewielkie dla nadziei, że jednak kopertę otworzysz.

Skoro już tak zacząłem to histeryczne chlipanie, to pozwól mi w nim pozostać do samego końca (tego listu, przynajmniej). Przeczytałem bowiem książkę Jacka Hajduka Nad Owidiuszem, która jeszcze się nie ukazała – a może i się ukazała, tylko te książki Hajdukowe tak się mnożą, że już jakiś czas temu przestałem nadążać. Przeczytałem ją raz z przyjętego zobowiązania, drugi – dla przyjemności. Pierwsze czytanie przekułem w opinię dla wydawcy, drugie – w ten oto list do Ciebie z nadzieją, że przekażesz Autorowi prośbę o wybaczenie. Pozszywałem tutaj obydwa czytania i grube ściegi z łatwością wyśledzisz, ale muszę Ci to wysłać, zwłaszcza teraz, kiedy może wrócić do mnie jak rykoszet zaniedbań.

Nie umiem powiedzieć jednym słowem, czym książka Jacka Hajduka jest, co gorsza, nie potrafię też powiedzieć, czym na pewno nie jest. Na pewno jest hołdem dla Owidiusza, co jako żywo nie jest kategorią genologiczną, ponieważ jest właśnie hołdem, a nie panegirykiem, enkomionem czy inną jeszcze mową pochwalną. Jest wyrazem zaciągnięcia się Autora w szeregi owidiolatrycznych hufców i owidiofilnej procesji, jaka kroczy światem w trzecie już tysiąclecie. Czytelnikowi może też przebiec przez myśl, że jest ta książka również zuchwałą próbą unieśmiertelnienia samego siebie przez uczestnictwo w potwierdzonej doświadczeniem nieśmiertelności przedmiotu własnych badań i rozważań. Jeśli tak, to jest to próba uzasadniona i co więcej, nie jest odrażająca, jak można by na mocy doświadczenia mniemać. Niestety, o tym, czy jest to próba również udana, będą mogli orzec inni, kiedy żadnego z nas już nie będzie. Ale trzymam kciuki. O czym zechciej, proszę, Autora powiadomić.

 

Można natomiast powiedzieć,

jakie gatunki i opowieści

książka ta w sobie mieści.

(Przepraszam!)

 

Jest to po trosze monografia o Owidiuszu, ponieważ czytelnik znajdzie w niej wszystkie ważne wiadomości o życiu i dziele Sulmończyka, przy czym spisane są one w taki sposób, że szczęśliwie nie da się określić profilu odbiorcy, bo literacka, kunsztowna narracja zadowoli znawcę przedmiotu, a kompletnego ignoranta w tej dziedzinie rzetelnie poinformuje w istotnie bezbolesny sposób (to znaczy nie tak, jak potrafią na zawsze uszkodzić nas podręczniki).

Jest to także antologia kardynalnych Owidiuszowych cytatów w autorskim przekładzie, kardynalnych w sensie etymologicznym, to znaczy „zawiasowych”, takich, na jakich można bezpiecznie powiesić spójną opowieść o życiu i dziele poety, jak nie przymierzając potężne skrzydło ołtarza Stwosza w Krakowie (trąbki przy otwieraniu). Cytaty te są dwojakie, jak i dwa zawiasy zwykle w skrzydłach wrót się zdarzają – albo dotyczą wiadomości biograficznych poety i pozwalają o historycznym kontekście tego życia interesująco opowiadać, albo też mówią o głównym nerwie literackiej wizji poety i celów jego dzieła w całej jego złożoności. Antologia, jak to antologia – pozostaje boleśnie subiektywna i dobór cytatów mówi również wiele o autorze wyboru i w tym sensie w narracji Hajduka jest też ukryty nurt autobiograficzny, czego zbadanie wymaga jednak w moim odczuciu nieco większego dystansu niż ten, który osobiście mam do dyspozycji. Odnotowuję to jednak w sztambuchu jako zadanie na później (czy zwróciło Twoją nota bene uwagę, że sztambuch to… „księga przyjaciół”?).

Dalej, jest to podręcznik praktyki przekładu, czy może raczej angielski manual (za łacińskim manuale, oczywiście, czyli coś, co trzymamy w ręce – no wiem: czyli pod-ręcznik po prostu, albo może lepiej pod-ręknik, żeby uniknąć skojarzeń z kąpielą), czyli instrukcja obsługi ilustrująca krok po kroku, na czym polega zmaganie się z przekładaniem poezji między dwoma zupełnie różnymi systemami fonetyk, metryk i poetyk. To nie jest rozproszony wśród dygresji handbuch ani wieloautorski companion, ale raczej reportaż z warsztatów twórczego przekładu. Mam też przeczucie, że dla osób pozbawionych zupełnie poetyckiego talentu, do których sam się zaliczam, może to być proptreptikos logos: zachęta do pracy mimo wszystko i wbrew wszystkiemu, oraz do czerpania radości z translatorskiego wysiłku, nawet jeśli jego efekty ostatecznie i tak powinny się spotkać z zapałką.

Dalej, jest to też zbiór recenzji, swoisty i swoiście subiektywny przewodnik po naukowych i artystycznych książkach poświęconych Owidiuszowi i jego nowożytnej recepcji. Jeśli czegoś mi w tym punkcie brakuje, to jest to recepcja antyczna, o której wiele u Hajduka przeczytać nie można, a co rozpoznaję jako brak ważnego ogniwa między Poetą (zawsze z wielkiej) a Dantem, Miltonem, Machiavellim, Chaucerem, Mickiewiczem, Norwidem, Stempowskim, Wittlinem, Giedroyciem i całą rzeszą innych, którzy na kartach książki towarzyszą czytelnikowi w całym tym przebogatym rozowidiuszowanym tłumie. Wiem, że niejedno na ten temat napisano i wystarczy do półki podejść, ale mnie nie ciekawi zbiór cytatów, ale to, co o nim Hajduk akurat myśli – wszak książek o Owidiuszu też nie brakuje. Dopuszczam myśl zuchwałą, że Autor nasz zdecydowanie żegluje w kierunku recepcji późnej i sam antyk – z wyłączeniem Owidiusza oczywiście – coraz bardziej go nudzi i coraz mniej ciekawi, co mnie w równym stopniu i niepokoi, i zastanawia. Przekaż jednak proszę Autorowi, że dokądkolwiek płynie, jestem zdecydowany mu towarzyszyć.

Tak czy inaczej, jest to też przewodnik po żywotach i dziełach ludzi, w których Autor rozpoznaje podobną swojej fascynację Owidiuszem, co tym samym czyni go przewodnikiem po recepcji Owidiusza, która tropi wpływy, cytaty, kryptocytaty i nawiązania – zastrzeżenie o brakującym ogniwie późnego antyku pozostaje tu oczywiście w mocy.

Na koniec wrócę do myśli ujawnionej już wyżej, że książka ta jest wreszcie także swoistą autobiografią, którą nazwałbym „autobiografią spekularną”, co po polsku wykładałoby się jako „autobiografia lustrzana”, bo speculum to jest zwierciadło. Wiem, że lepiej brzmiałoby „biografia spektakularna”, czyli „widowiskowa”, ponieważ polski przymiotnik „spektakularny” w Słowniku języka polskiego istnieje, a „spekularny” – nie. Cóż, po pierwsze, warto zwrócić uwagę, że speculum pochodzi od tego samego czasownika (specio) i tego samego indoeuropejskiego przodka *spekje/o-, co spectaculum, z czego wywodzę, że sprawiedliwość domaga się tworzenia przymiotników od obydwu na równych prawach i właśnie zamierzam z tego prawa skorzystać. Po wtóre – nauki ścisłe zaadaptowały już, nie bacząc na słownik i przecierając szlaki, angielskie specular dla opisania jakichś specyficznych odbić światła. Po trzecie wreszcie – patrz pierwsze. Jest więc owa autobiografia spekularna swoistym żywotem równoległym, którego równoległość jednak, inaczej niż u Plutarcha, jest jakby zwrotna i wielokrotnie w dwóch zwierciadłach odbita. Oczywiście, życiorys Hajduka odbija się w lustrze Owidiusza, równocześnie nie da się ukryć, że tego ostatniego poznajemy w odbiciu na zwierciadle Hajduka. Bez wątpienia te dwa biogramy są w książce najważniejsze i to one tworzą strukturę całości na tyle silną, że może pomieścić niebezpieczną wielość wątków. Na jakiekolwiek powiódłby nas Autor manowce, to w odpowiedniej chwili nigdy nie zapomni przypomnieć, że to tylko niewielka a konieczna zmiana punktu obserwacji tego samego zjawiska: gwałtownego i tryskającego energią życiorysu rzymskiego poety, który niby to martwy jak dodo w Pitt Rivers Museum w Oksfordzie, ale pod piórem Hajduka żwawy całkiem i naigrawający się z własnej śmierci. Hajduk zaś chwilami wyraźnie dobrze się bawi, chwilami popada w nieznośne patosy, a chwilami wyraźnie zamyśla się nad swoją własną w Owidiuszu zaszczepioną nieśmiertelnością.

 

 

W końcu, jest też ta książka zbiorem reportaży, wyimków z dziennika i notatek z podróży, i naprawdę niekiedy trudno przewidzieć, w jaki sposób Autor chce wylądować na Owidiuszu pisząc o autostradach lub koszykówce, ale ostatecznie zawsze mu się to udaje.

W tej książce miesza się podręcznik literatury z kursem i warsztatem twórczego przekładu, a fachowe badanie recepcji literatury antycznej z klasycznym reportażem i dziennikiem, a także zbiorem recenzji i przewodnikiem bibliograficznym. Antologia poezji w autorskich przekładach przeplata się z przechadzką po filologicznej kuchni, co Wybitnym Filologom rzadko się podoba. Oj, nie spodoba się ta książka genologicznym purystom, zwolennikom schabowego, którzy nie rozumieją piękna, smaku i zdrowotnych wartości jednogarnkowych miszmaszy.

Z wszystkiego tego wynika, że jednej nazwy gatunkowej dla tej książki nie znajduję. Nie jest to ani esej czyli próba, ani benjaminowy (czy u nas bardziej krzysiowy rutkowski) pasaż, ani powieść, ani opowieść. Gdyby istniało w literaturoznawstwie coś takiego jak w filmie, czyli „literatura drogi” (nie: „dziennik z podróży”), to dzieło Hajduka mogłoby się wpisać w taką konwencję intelektualnych wojaży, która wrażeniowo zasysa i przetwarza wszystko, co przesuwa się za oknem i równocześnie dzieje w pociągowym przedziale. Tyle że równocześnie nie widzę żadnej potrzeby tę nazwę gatunkowo znać czy poznać, ponieważ książka Jacka Hajduka jest literaturą, która w myśl starożytnych sentencji uczy i sprawia przyjemność.

Co do przekładów Hajduka, które lubię i czytam zawsze na głos, to Jacek nie owija w bawełnę i mówi wprost, że tłumaczy dla siebie. Brutalnie wylicza i kolejno dyskontuje zewnętrzne powody podejmowania przekładu: treść, dydaktyka, rynek. No więc tak: „nie” dla rynku (no, ale dobrze, żeby jednak coś się sprzedało choćby z myślą o wydawcy, który najwięcej przecież ryzykuje), „nie” dla treści (no, ale przecież w Hajdukowym zachwycie nad Owidiuszem nie idzie tylko oto, „jak”, ale też „co”), nie dla dydaktyki (no to już zupełna kokieteria i ręce opadają). Argumentacja jest słaba, ale teza mocna: tłumaczymy dla przyjemności powolnego czytania. I tę tezę bezwarunkowo przyjmuję. Na marginesie myśli o przekładach rodzi się i nieustannie powraca pytanie zasadnicze: dlaczegóż to Hajduk pisze? Umieram z ciekawości.

Brat mój Maciej napisał książkę o włoskim i werońskim profesorze psychiatrii, którego książki – w jego przekładzie – i ja wydawałem przed laty w Homini. Książka nosi tytuł Vittorino Andreoli e il suo mondo letterario (Verona, Gabrielli editori, 2026), którą też przeczytałem, ale nie będę teraz o niej pisał. Wspominam o niej dlatego, że zdalnie wziąłem udział w jej promocji w Weronie w obecności i jej Bohatera, i Autora, i pojawił się tam temat prawdy w pisarstwie jako jego norma i probierz – od tygodnia nie daje mi to spokoju, bo myślę, że prawda – gdyby nawet ktoś wiedział, czym jest, w co mam trudność wierzyć – to ostatnia rzecz, jakiej potrzebuje literatura. Co o tym myślisz, Jacku? I jak sądzisz, co może o tym myśleć nasz Owidiański Hajduk?

Podczas lektury książki o Owidiuszu zanotowałem też sobie pytanie do Autora: jakich jeszcze autorów i jakie teksty literatury rzymskiej należy przywołać na poparcie tezy o powszechnym przekonaniu o antyhezjodowym rozwoju cywilizacji? (s. 15). Pisze Hajduk: „bliżej mu było do Hezjoda i Aratosa, z których prac pisząc Metamorfozy korzystał, i nawet Księgi Rodzaju, której raczej nie znał, ale o której mógł przecież słyszeć, a może i z jakimś Żydem rozmawiać, aniżeli do prac – naukowych czy poetyckich – swoich współobywateli. Ci ostatni skorzy byli do poglądu, iż ludzkość nie zwija się, ale rozwija obiecująco”. Kim są ci wspomniani współobywatele Owidiusza? Jestem tym katalogiem żywotnie zainteresowany, ponieważ postawę nadmiernego optymizmu uważam za niebezpieczny objaw upośledzenia inteligencji i pomruk przyszłych katastrof.

Zdarzają się też w tej książce sądy ciężkie, z którymi trudno mi się zgodzić. Pisze Autor nasz owidianofilny na przykład: „Użalamy się nad losem Owidiusza od dwóch tysięcy lat. Czy zasadnie? Myślę, że nic lepszego nie mogło mu się przytrafić”. Nie jestem po prostu pewien, czy Owidiusz zgodziłby się z myślą, że nic lepszego od wygnania na jakieś zadupie nie mogło mu się trafić? Zgodziłbym się z sądem, że nic lepszego od tego nie mogło się NAM trafić, a nie jemu. W ramach weryfikacyjnego eksperymentu proponowałbym Jackowi samowygnanie np. do Mangalii pod Konstancą (Tomi) nad Morzem Czarnym – jest bardzo możliwe, że nam przysporzyłoby to wiele pożytku i fascynujących lektur, a jemu samemu wiele literackich nagród, tyle że zapewne pośmiertnych, i z dala od ukochanego Krakowa i bogactwa miejsc, w których Jackowa myśl się grzeje i dojrzewa. Myślę, że jednak „tamten Rzym” był dla Owidiusza, czego dowodem fakt, że tam właśnie powstało arcydzieło: Metamorfozy. Nie potrzebował do ich stworzenia cierpienia samotności i wyobcowania na wygnaniu. Jak zdążył poinformować nas tuż przed swoją śmiercią Józef Tischner: „cierpienie nie uszlachetnia”, cudzym cierpieniem nie należy szafować zbyt nonszalancko.

No i na sam koniec nie mogę się oprzeć gramatycznej zaczepce. Pewna stronica doprowadziła bowiem do niebezpiecznego migotania moją tytanową zastawkę: otóż Jacek Hajduk zdaje się wierzyć, że istnieje coś takiego jak NCI (Nominativus cum Infinitivo)! Mam wielką nadzieję, że albo czegoś nie zrozumiałem, albo też, że jednak przez tych 15 lat, odkąd nie zajmuję się już gramatyką łacińską, ktoś tego yeti jednak znalazł i opisał i że któryś z Hajduków mnie nawróci na prawdziwą wiarę rzymskich przodków. Póki co jednak pozostanę w stuporze, ponieważ jako żywo to, że po zamianie akuzatiwu z ACI na nominativus, a czasownika na stronę bierną nie sprawia, że oto cudownie powstaje jakieś NCI, które jest takim ACI tylko jakby trochę innym – to trochę tak jakby z namiętnego związku nietoperza z kaczką wstecznie powstał jakiś pterodaktyl. No ale co ja tam wiem. A może się i czego dowiem.

Tak czy inaczej, ta książka to jest rara avis – no, w tej chwili jeszcze, o ile czegoś jednak nie przegapiłem, raczej rarum ovum, czyli rzadkie jajo, ponieważ jeszcze się publikacja ta nie wykluła z drukarskiej skorupy. Jajo rzadkie i zapowiedź rzadkiego ptaka, który powinien podlegać ochronie gatunkowej ze względu na wagę dla zdrowia i stabilności ekosystemu literackich badań, w tym wypadku – nad Owidiuszem. Żeby skutecznie go chronić, z pewnością trzeba je najpierw wykluć, czyli wydrukować, na co niecierpliwie czekam.

Jacku, jeśli doczytałeś dotąd, to niezależnie od tego, czy odpiszesz, czy nie – powiedz Hajdukowi, że dziękuję za Owidiusza.

 

*

 

spisane niezwłocznie po otrzymaniu

Drogi Krzysztofie!

Dziękuję Ci za ten list, którego i ja i nasz wyrozumiały Wydawca wypatrywaliśmy niecierpliwie. (Nota bene, uśmiałby się człowiek, wiedząc, że nie dzieli nas ocean czy inne przeszkody komunikacyjne trudne do pokonania, ale… no właśnie: powiedzieć, że jesteśmy sąsiadami, to mało powiedzieć… Mówiąc najoględniej: odwracamy tradycyjny porządek i zamiast napominać się w listach: „musimy się częściej spotykać!”, my, widząc się co kilka dni, mówimy sobie: „piszmy!”).

Tym razem bardzo mi ułatwiłeś odpowiedź, ponieważ kurtuazyjnie i z gracją mogę niniejszym pominąć – jak leci – wszystkie skierowane pod adresem mojej książki dobre słowa i pochwały (odnoszenie się do nich byłoby niepoważne!), skupię się zaś tylko na miejscach, które pobudziły Twoje myślenie w sposób szczególny, zasiały jakąś wątpliwość albo, wręcz, wywołały niezgodę.

Pytasz mnie o brak w mojej książce „recepcji” antycznej czy późno antycznej Owidiusza, na co mogę oczywiście odparować bardzo krótko i rzeczowo: „to nie jest książka o recepcji Owidiusza”. Ale jako że wiem jednocześnie, iż Twoje pytanie nie jest ot takim „czepialstwem recenzenta”, lecz płynie z istotnej chęci poznania odpowiedzi: DLACZEGO?, to postaram się ująć rzecz inaczej… Sądzę, że najuczciwszą odpowiedź znajdziesz w swoim własnym do mnie liście, gdy mówisz, że jest ta książka rodzajem „autobiografii lustrzanej”. Nazwa trafia mi do przekonania, z tym jednak zastrzeżeniem, że „życiorys Hajduka” należy do najnudniejszych pod słońcem, co zresztą doskonale wiesz. No więc może i „spekularna”, ale z pewnością nie „spektakularna”! Otóż powiedzmy tak (zaznaczam przy tym, nie zbliży nas to do dookreślenia nazwy gatunku): jest to zapis – plus minus – roku mojego z „życia z Owidiuszem”, tak wewnętrznego, jak zewnętrznego; podróży przez codzienność akademicką i pozaakademicką z książką pod pachą, tudzież z poetą pod rękę. Dlaczego zatem brakuje w Nad Owidiuszem takich czy innych ech owidiańskich? Bo wówczas dochodzimy moich uszu akurat te, które – w konkretnym momencie – do książki trafiły i zamieszkały tam między słowami. W tym sensie ma ona dużo w sobie, po prostu, z dziennikopisarstwa… I oto jest „wolność pisania”, jak powiedziałaby Szymborska.

Idźmy dalej. To, czego się tyczy pytanie: „Dlaczegóż to Hajduk pisze?”, pozostaje dla mnie niejasne. A skoro nie wiem na pewno, czy pytasz o samą książkę, czy też o statement translatorski, odpowiem na oba możliwe warianty: piszę w ogóle (więc i o Owidiuszu), by oddychać (a z nim oddycham miarowo); natomiast: że „tłumaczymy dla przyjemności” (doprecyzuję: przede wszystkim!) – bo uważam, że trzeba to mówić głośno. Bo literatura przekładana jest przede wszystkim literaturą, a dopiero potem – długo, długo potem – przekładem.

Temat prawdy w pisarstwie jest to temat rzeka i to z tych co Nil czy Amazonka; co mówię z przekonaniem, bowiem jeden z rozdziałów mojej pracy doktorskiej poświęconym był właśnie temu zagadnieniu. Domyślam się jednak, że interesuje Cię opinia moja prywatna, a nie to, co przytaczałem i komentowałem w doktoracie. Myślę, że potrzymam Cię w niepewności jeszcze kilka dni – aż będę miał możliwość wręczenia Ci mojej powieści o Neronie… I wówczas moglibyśmy wrócić do tematu.

Kiedy piszę o współobywatelach Owidiusza ogarniętych zgubnym optymizmem dziejowym, mam oczywiście na myśli przede wszystkim Wergiliusza i Horacego, ich poetycko-propagandową robotę. To może bardzo nieprzyjemne, co powiem, ale powiem: między tą ekipą a Tysiącletnią Rzeszą jest jednak organiczna więź. Owidiusz zawsze i do końca z Pryncepsem prowadził niebezpieczną grę… I przegrał.

Mogę zgodzić się ze słowami Tischnera, że „cierpienie nie uszlachetnia”, ale odważę się też sformułować tezę inną (z tamtą niesprzeczną): „cierpienie wyostrza pióro”. Przypomnijmy Gombrowicza: „Mnie raczej wydaje się, że – teoretycznie biorąc i pomijając trudności materialne – to zanurzenie się w świecie, jakim jest emigracja, powinno stanowić niesłychaną podnietę dla literatury. Oto elita kraju zostaje wyrzucona za granicę. Może ona myśleć, czuć, pisać z zewnątrz. Uzyskuje dystans. Uzyskuje niesłychaną swobodę duchową. Pękają wszystkie więzy. Można być bardziej sobą. W powszechnym zamęcie rozluźniają się dotychczasowe formy, można w sposób bardziej bezwzględny dążyć do przyszłości. Wyjątkowa sposobność! Wymarzona chwila!”. To jasne, że nie wszyscy emigracji się z nim zgadzali, ale wielu – nawet jeśli o tym milczeli – na wygnaniu „na zadupie” wygrali los na loterii, czyli: i życie, i twórczość. W przypadku Owidiusza dochodził jeszcze ten aspekt, że był on – moim zdaniem – ewidentnie na kursie kolizyjnym, więc na najlepszej drodze do kary śmierci i damnatio memorie. Więc gdyby został i gdyby się biesił, to byśmy może znali dziś tylko jego imię – jak to jest w przypadku wielu innych…

I wreszcie: NCI. Nim wziąłem się za odpisywanie na ten list, wróciłem do wskazanej przez Ciebie strony w pliku roboczym i sprawdziłem (nie bez lęku), czy jest tam coś, czym mogłem Ci podpaść lub siebie samego ośmieszyć – z ulgą odnotowałem, że nie. No chyba, że nie mój wywód, ale już sam fakt, iż wspomniałem nazwę takiej konstrukcji – nominativus cum infinitivo – uważasz za zbrodnię. Cóż Ci powiem? A czy ACI albo abliativus absolutus istnieją realnie? Albo dativus possessivus? A deklinacje i koniugacje? A akcenty i przydechy? Oczywiście, że nie. Wszystko to są tylko protezy i rusztowania, które zebrane i uporządkowane trafiają do podręczników gramatyki i służą jako baza „metody gramatyczno-tłumaczeniowej”. A czy któreś z rusztowań jest solidniejsze (lub mniej solidne) od innych? Może, zapewne… Koniec końców i tak trzeba je rozebrać i zostać sam na sam z tekstem.

(Na marginesie, you missed the point: w tym rozdzialiku o nieszczęsnym NCI nie chodzi o samo NCI, ale moją obserwację, że nie istnieje w naszym opisie – albo i w ogóle horyzoncie – językoznawczym tryb nie-świadka, znany np. z języka bułgarskiego. A taki właśnie („Owidiusz miał umrzeć w Tomis na wygnaniu”) trafnie może oddawać liczne trudne do przetłumaczenia frazy łacińskie).

Tyle. A i tak rozpisałem się bardziej niż się spodziewałem i wątek, który chciałem tu dorzucić, przesuwam do innego listu…

Najserdeczniej Cię pozdrawiam

Jacek

 

Do katalogu: J. Hajduk, Nad Owidiuszem, Warszawa, Próby, w przygotowaniu.

Warto również przeczytać...
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego
Autorzy
Cenimy państwa prywatność
Ustawienia ciastek
Do poprawnego działania naszej strony niezbędne są niektóre pliki cookies. Zachęcamy również do wyrażenia zgody na użycie plików cookie narzędzi analitycznych. Więcej informacji znajdą państwo w polityce prywatności.
Dostosuj Tylko wymagane Akceptuj wszystko
Ustawienia ciastek
Dostosuj zgody
„Niezbędne” pliki cookie są wymagane dla działania strony. Zgoda na pozostałe kategorie, pomoże nam ulepszać działanie serwisu. Firmy trzecie, np.: Google, również zapisują pliki cookie. Więcej informacji: użycie danych oraz prywatność. Pliki cookie Google dla zalogowanych użytkowników.
Niezbędne pliki cookies są konieczne do prawidłowego działania witryny.
Przechowują dane narzędzi analitycznych, np.: Google Analytics.
Przechowują dane związane z działaniem reklam.
Umożliwia wysyłanie do Google danych użytkownika związanych z reklamami.

Brak plików cookies.

Umożliwia wyświetlanie reklam spersonalizowanych.

Brak plików cookies.

Zapisz ustawienia Akceptuj wszystko
Ustawienia ciastek